Zwolnienie z powodu siły wyższej – ile płatne i komu przysługuje?

Za zwolnienie z powodu siły wyższej pracownik zachowuje prawo do 50% wynagrodzenia za czas nieobecności. Nie oznacza to połowy miesięcznej pensji – połowę obliczonej stawki otrzymuje się wyłącznie za godziny lub dni objęte zwolnieniem.

Najważniejsze dane: 2 dni albo 16 godzin rocznie, wniosek najpóźniej w dniu nieobecności, a pracodawca nie może odmówić, jeśli spełnione są ustawowe warunki.

Podstawowe zasady zwolnienia z powodu siły wyższej

Uprawnienie wynika z art. 148¹ Kodeksu pracy. Dotyczy pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, niezależnie od rodzaju umowy, stażu pracy i wymiaru etatu. Pierwszy wniosek w danym roku przesądza, czy limit będzie wykorzystywany w dniach, czy w godzinach.

Przy niepełnym etacie proporcjonalnie zmniejsza się limit godzinowy, a niepełną godzinę zaokrągla w górę. Na pół etatu jest to 8 godzin. Przy wyborze rozliczenia w dniach pracownik zachowuje 2 dni zwolnienia. Niewykorzystany limit nie przechodzi na kolejny rok.

Kiedy można skorzystać ze zwolnienia?

Zwolnienie służy pilnym sprawom rodzinnym spowodowanym chorobą lub wypadkiem, gdy obecność pracownika jest potrzebna natychmiast. Zdarzenie powinno być nagłe i niemożliwe do zaplanowania. Przepisy nie tworzą zamkniętej listy przypadków, dlatego każdą sytuację ocenia się indywidualnie.

Do okoliczności, które mogą uzasadniać skorzystanie ze zwolnienia, należą:

• Nagły wypadek dziecka w szkole lub przedszkolu wymagający natychmiastowego odebrania.
• Hospitalizacja albo gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia rodzica lub małżonka.
• Wypadek członka rodziny, przy którym obecność pracownika jest konieczna.
• Nagła sytuacja zagrażająca zdrowiu lub bezpieczeństwu domowników, jeżeli wynika z wypadku lub choroby.

Zaplanowana wizyta lekarska, przeprowadzka, sprawa urzędowa albo zwykła awaria samochodu co do zasady nie spełniają przesłanek z art. 148¹ Kodeksu pracy. W takich przypadkach można rozważyć urlop wypoczynkowy, urlop na żądanie lub inne uzgodnione rozwiązanie.

Pracownik nie musi dołączać zaświadczenia lekarskiego ani szczegółowej dokumentacji medycznej. We wniosku wystarczy wskazać, że chodzi o pilną sprawę rodzinną spowodowaną chorobą lub wypadkiem. Dla celów dowodowych najlepiej przekazać informację e-mailem, SMS-em albo w systemie kadrowym.

Jak obliczyć wynagrodzenie?

Wynagrodzenie ustala się według zasad stosowanych przy wynagrodzeniu za urlop wypoczynkowy, z uwzględnieniem reguł dla składników zmiennych z miesiąca, w którym wystąpiła nieobecność. Obliczenie można przedstawić w trzech krokach:

1. Ustal stawkę godzinową – miesięczne wynagrodzenie stałe podziel przez liczbę godzin do przepracowania w danym miesiącu.
2. Oblicz kwotę za nieobecność – pomnóż stawkę godzinową przez liczbę godzin zwolnienia.
3. Zastosuj 50% – uzyskany wynik podziel przez dwa.

Przykład: pracownik zarabia 6400 zł brutto, a w danym miesiącu ma do przepracowania 160 godzin. Stawka godzinowa wynosi 40 zł. Przy 4 godzinach zwolnienia pełna wartość tego czasu wyniosłaby 160 zł, lecz za zwolnienie pracownik otrzyma 80 zł brutto, czyli 50% tej kwoty.

Jeżeli pensja obejmuje premie lub prowizje, zmienne składniki uwzględnia się zgodnie z zasadami wynagrodzenia urlopowego, przyjmując je z miesiąca wystąpienia zwolnienia. Dlatego końcowa kwota może różnić się od prostego wyliczenia na podstawie samej pensji zasadniczej.

Siła wyższa, urlop na żądanie i opieka nad dzieckiem

Te uprawnienia mają różne cele, limity i zasady płatności:

Zwolnienie z powodu siły wyższej jest odrębną pulą i nie pomniejsza urlopu wypoczynkowego. Jeśli pracodawca bezpodstawnie odmawia udzielenia zwolnienia, pracownik może zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy.