Kto płaci za zwolnienie lekarskie? Zasady wypłaty świadczeń

Przy umowie o pracę pracodawca finansuje wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym. Jeżeli pracownik ukończył 50 lat, limit wynosi 14 dni w roku następującym po roku, w którym skończył 50 lat. Od 34. albo 15. dnia może przysługiwać zasiłek chorobowy finansowany z ubezpieczenia społecznego. Wypłaca go ZUS albo pracodawca jako płatnik zasiłków. Samo e-ZLA nie wystarcza jednak do otrzymania pieniędzy. Znaczenie ma także rodzaj umowy, podleganie ubezpieczeniu chorobowemu i spełnienie okresu wyczekiwania.

Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy

Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy to dwa różne świadczenia. Pierwsze obciąża środki pracodawcy i dotyczy wyłącznie pracownika zatrudnionego na umowie o pracę. Drugie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego. Po wykorzystaniu limitu 33 albo 14 dni nie oznacza to jednak zawsze, że przelew przyjdzie bezpośrednio z ZUS. W większych firmach zasiłek może wypłacać pracodawca działający jako płatnik zasiłków.

Limity dotyczą łącznie dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym. Sumuje się więc kolejne zwolnienia, nawet jeśli między nimi były przerwy. U pracownika, który ukończył 50 lat, krótszy limit stosuje się do niezdolności przypadającej w roku następującym po roku ukończenia tego wieku.

Standardowo oba świadczenia wynoszą 80% podstawy wymiaru. W określonych sytuacjach wypłata może wynieść 100%, na przykład przy niezdolności do pracy w okresie ciąży, po wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo w związku z badaniami i zabiegiem dawcy komórek, tkanek lub narządów.

Jak działa ubezpieczenie chorobowe?

Prawo do świadczenia zależy od tego, czy dana osoba jest objęta ubezpieczeniem chorobowym. Przy umowie o pracę ubezpieczenie jest obowiązkowe. Przy umowie zlecenia i działalności gospodarczej co do zasady ma charakter dobrowolny. Bez tego ubezpieczenia samo wystawienie e-ZLA nie tworzy prawa do wynagrodzenia chorobowego ani zasiłku.

Znaczenie ma także okres wyczekiwania. Przy obowiązkowym ubezpieczeniu chorobowym wynosi on zwykle 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia, a przy ubezpieczeniu dobrowolnym – 90 dni. Przepisy przewidują wyjątki, między innymi dla niektórych absolwentów oraz osób z wcześniejszym, odpowiednio długim okresem obowiązkowego ubezpieczenia.

Umowa o pracę, zlecenie, KRUS i bezrobocie

Rodzaj aktywności zawodowej decyduje o tym, czy choroba daje prawo do świadczenia i kto może je wypłacić. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:

Umowa zlecenia i działalność gospodarcza

Zleceniobiorca nie otrzymuje wynagrodzenia chorobowego za pierwsze 33 albo 14 dni. Jeżeli zgłosił się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i minęło wymagane 90 dni, może otrzymać zasiłek chorobowy. Wypłata nie wynika z samej umowy zlecenia, lecz z podlegania ubezpieczeniu.

Podobnie działa ubezpieczenie osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Brak zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oznacza co do zasady brak prawa do zasiłku za czas choroby. Dlatego przed wystąpieniem o świadczenie trzeba sprawdzić, czy składka chorobowa była opłacana i od kiedy.

Rolnicy ubezpieczeni w KRUS

KRUS stosuje odrębne zasady niż ZUS. Zasiłek chorobowy może przysługiwać rolnikowi, małżonkowi rolnika albo domownikowi, jeśli niezdolność do pracy w gospodarstwie trwa nieprzerwanie co najmniej 30 dni i zostały spełnione warunki ubezpieczenia. Przy dobrowolnym ubezpieczeniu może być wymagany rok nieprzerwanego ubezpieczenia, z wyjątkiem między innymi wypadku przy pracy rolniczej.

Według przekazanych danych w 2026 roku zasiłek chorobowy z KRUS wynosi 25 zł dziennie. To odrębne świadczenie, którego wysokość nie zależy od przeciętnego wynagrodzenia tak jak świadczenia z systemu ZUS.

Osoby bezrobotne

Osoba zarejestrowana jako bezrobotna nie otrzymuje wynagrodzenia chorobowego, ponieważ nie pozostaje w stosunku pracy. Sam status bezrobotnego nie daje także prawa do zasiłku chorobowego z ZUS. Jeżeli bezrobotny pobiera zasiłek dla bezrobotnych albo stypendium, może zachować to świadczenie za udokumentowany okres choroby, po spełnieniu obowiązków wobec powiatowego urzędu pracy.

Kto wypłaca zasiłek po 33 albo 14 dniach?

Trzeba odróżnić źródło finansowania od podmiotu wykonującego przelew. Zasiłek chorobowy jest finansowany z ubezpieczenia społecznego, ale nie zawsze wypłaca go bezpośrednio ZUS. O tym decyduje między innymi liczba osób zgłoszonych przez płatnika do ubezpieczenia chorobowego.

• Do 20 ubezpieczonych – zasiłek co do zasady wypłaca bezpośrednio ZUS.
• Powyżej 20 ubezpieczonych – pracodawca może być płatnikiem zasiłków i wypłacać je ubezpieczonym.
• Finansowanie świadczenia – po zakończeniu limitu wynagrodzenia chorobowego nie obciąża już własnych środków pracodawcy.
• Liczba ubezpieczonych – jest ustalana według zasad dotyczących danego roku, a nie wyłącznie na podstawie liczby osób obecnie pracujących.

Jak przebiega wypłata zasiłku z ZUS?

Elektroniczne zwolnienie e-ZLA trafia do systemu ZUS i jest udostępniane płatnikowi składek. Do ustalenia prawa do zasiłku potrzebne są jednak dokumenty dotyczące zatrudnienia i podstawy wymiaru świadczenia.

1. Lekarz wystawia e-ZLA, a dokument zostaje przekazany elektronicznie do ZUS.
2. Pracownik niezwłocznie informuje pracodawcę o nieobecności zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy.
3. Pracodawca ustala, czy wykorzystano już limit 33 albo 14 dni wynagrodzenia chorobowego.
4. Jeżeli potrzebny jest zasiłek, pracodawca przekazuje do ZUS wymagane dane, w tym zaświadczenie Z-3 dla pracownika.
5. ZUS albo pracodawca będący płatnikiem zasiłków ustala prawo do świadczenia i dokonuje wypłaty.

Pracownik powinien sprawdzić po otrzymaniu e-ZLA następujące informacje:

• czy okres niezdolności do pracy i dane płatnika są prawidłowe,
• czy pracodawca został poinformowany o nieobecności,
• czy wykorzystano już część limitu 33 albo 14 dni w danym roku,
• czy na koncie PUE ZUS widoczny jest status przekazanych dokumentów i wypłaty.

Termin wypłaty zależy od kompletności dokumentacji. ZUS wypłaca świadczenie nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku. Brak formularza Z-3, niezgodne dane albo opóźnienie w przekazaniu dokumentów mogą przesunąć przelew. Status można sprawdzić na koncie PUE ZUS w części dotyczącej świadczeń i zasiłków.

Kiedy zasiłek nie przysługuje albo wynosi 100%?

Prawo do świadczenia może zostać wyłączone mimo wystawienia e-ZLA. Dotyczy to sytuacji, w których nie został spełniony warunek ubezpieczenia albo zwolnienie jest wykorzystywane niezgodnie z celem.

• Nie upłynął wymagany okres wyczekiwania.
• Niezdolność do pracy powstała w czasie urlopu bezpłatnego lub wychowawczego, a także w okresie tymczasowego aresztowania albo odbywania kary pozbawienia wolności, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.
• Niezdolność do pracy jest skutkiem nadużycia alkoholu, co może pozbawić świadczenia za pierwsze 5 dni.
• Ubezpieczony wykonuje w czasie zwolnienia inną pracę zarobkową albo wykorzystuje L4 niezgodnie z jego celem.
• Zaświadczenie lekarskie zostało sfałszowane albo niezdolność do pracy wynika z umyślnego przestępstwa stwierdzonego prawomocnym wyrokiem.

100% podstawy wymiaru może przysługiwać przy niezdolności do pracy w okresie ciąży, po wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz w związku z badaniami lub zabiegiem dawcy komórek, tkanek albo narządów. Wypadek przy pracy podlega zasadom ubezpieczenia wypadkowego i wymaga prawidłowego ustalenia okoliczności zdarzenia. W takim przypadku świadczenie z ubezpieczenia wypadkowego może przysługiwać od pierwszego dnia.

Co dzieje się po długiej chorobie?

Okres zasiłkowy wynosi co do zasady 182 dni. W przypadku niezdolności do pracy przypadającej w czasie ciąży lub spowodowanej gruźlicą może wynosić 270 dni. Po wyczerpaniu tego okresu, jeśli dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne. Jest ono przyznawane na okres niezbędny do odzyskania zdolności do pracy, maksymalnie przez 12 miesięcy.

Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek ustala się zwykle na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z 12 pełnych miesięcy poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Przy krótszym zatrudnieniu stosuje się zasady dotyczące pełnych miesięcy ubezpieczenia. Szczegółowa kwota zależy między innymi od składników wynagrodzenia, wymiaru etatu i przyczyny niezdolności do pracy.

Najważniejsze jest więc ustalenie trzech rzeczy: rodzaju tytułu ubezpieczenia, liczby dni choroby wykorzystanych w danym roku oraz tego, czy dokumentacja trafiła do właściwego płatnika. Przy umowie o pracę pierwsze 33 albo 14 dni finansuje pracodawca, a później przysługuje zasiłek z ubezpieczenia chorobowego. Przy zleceniu i działalności gospodarczej prawo do świadczenia zależy przede wszystkim od dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

---

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą, ZUS albo KRUS warto skonsultować dokumenty ze specjalistą.