Przy wypowiedzeniu umowy co do zasady liczy się data doręczenia albo moment, w którym adresat mógł zapoznać się z treścią pisma, a nie data nadania listu. Dotyczy to zarówno wypowiedzenia umowy o pracę, jak i wielu umów cywilnoprawnych. Sam stempel pocztowy nie rozpoczyna biegu okresu wypowiedzenia, ponieważ w tych relacjach nie obowiązuje zasada daty nadania stosowana w niektórych postępowaniach sądowych.
Co decyduje o skuteczności wypowiedzenia?
Wypowiedzenie jest oświadczeniem woli, czyli jednostronną czynnością prawną. Nie wymaga zgody drugiej strony, ale musi do niej dotrzeć w taki sposób, aby mogła zapoznać się z jego treścią.
Podstawą tej zasady jest art. 61 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim oświadczenie skierowane do innej osoby zostaje złożone w chwili, gdy dotrze do niej w sposób pozwalający na zapoznanie się z treścią. W prawie pracy przepis ten stosuje się odpowiednio na podstawie art. 300 Kodeksu pracy.
Adresat nie musi faktycznie przeczytać dokumentu. Wystarczy, że miał realną możliwość jego odebrania i poznania treści. Dlatego data sporządzenia pisma, jego podpisania lub wysłania może być wcześniejsza niż data skutecznego złożenia wypowiedzenia.
Stanowisko to potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego, między innymi uchwała z 6 października 1998 r., sygn. III ZP 31/98. W praktyce oznacza to, że skutki wypowiedzenia powstają wtedy, gdy oświadczenie dotrze do adresata, a nie wtedy, gdy nadawca przekaże je operatorowi pocztowemu.
Kiedy wypowiedzenie jest skutecznie doręczone?
W typowych sytuacjach moment skutecznego doręczenia można ustalić w następujący sposób:
| Sytuacja | Data uznawana za skuteczne doręczenie | Znaczenie dla terminu |
|---|---|---|
| Wręczenie osobiste | Dzień przekazania pisma adresatowi | Od tej chwili należy ustalać początek i koniec wypowiedzenia |
| Odbiór listu poleconego | Dzień faktycznego odbioru przesyłki | Nie dzień nadania, lecz dzień, w którym adresat mógł poznać treść |
| Odmowa przyjęcia przesyłki | Zwykle dzień odmowy odnotowany przez doręczyciela | Brak podpisu adresata nie musi oznaczać braku doręczenia |
| Nieodebranie prawidłowo awizowanej przesyłki | Zwykle upływ terminu odbioru po drugim awizo | Może zadziałać tak zwana fikcja doręczenia |
Fikcja doręczenia oznacza, że pismo może zostać uznane za doręczone mimo jego faktycznego nieodebrania. Jeżeli adresat świadomie nie podejmuje prawidłowo awizowanej przesyłki, nie zawsze może skutecznie powołać się na to, że nie znał jej treści. W sprawach pracowniczych przyjmuje się w orzecznictwie, że przy dwukrotnym awizowaniu istotny może być dzień upływu terminu odbioru po drugim awizo.
To nie jest jednak mechanizm automatyczny w każdej sprawie. Znaczenie mogą mieć między innymi prawidłowość adresu, sposób awizowania, okoliczności nieobecności adresata oraz postanowienia umowy dotyczące doręczeń. W razie sporu sąd ocenia, czy adresat rzeczywiście miał możliwość zapoznania się z oświadczeniem.
Jak liczyć okres wypowiedzenia po doręczeniu?
Po ustaleniu daty skutecznego doręczenia trzeba sprawdzić, czy umowa przewiduje termin w dniach, tygodniach czy miesiącach. Kolejność obliczeń jest następująca:
- Ustal dzień, w którym wypowiedzenie zostało doręczone albo w którym adresat miał możliwość zapoznania się z nim.
- Sprawdź w umowie lub przepisach, w jakiej jednostce określono okres wypowiedzenia.
- Przy terminie liczonym w dniach nie uwzględniaj dnia zdarzenia, od którego termin się rozpoczyna, zgodnie z art. 111 Kodeksu cywilnego.
- Przy terminie liczonym w tygodniach uwzględnij reguły właściwe dla danego rodzaju umowy. W prawie pracy okres obejmujący tydzień lub jego wielokrotność kończy się w sobotę.
- Przy terminie liczonym w miesiącach sprawdź ostatni dzień miesiąca. W prawie pracy okres obejmujący miesiąc lub jego wielokrotność kończy się w ostatnim dniu miesiąca.
Przykładowo, jeżeli umowa cywilnoprawna przewiduje 14 dni wypowiedzenia, a oświadczenie skutecznie doręczono 4 marca, dnia doręczenia nie wlicza się do terminu. Przy terminach tygodniowych i miesięcznych trzeba natomiast uwzględnić zarówno treść umowy, jak i przepisy szczególne. Wypowiedzenie umowy o pracę może więc zakończyć się w sobotę albo w ostatnim dniu miesiąca, nawet jeśli pismo doręczono w środku tygodnia lub miesiąca.
Umowa może też zawierać szczegółową klauzulę dotyczącą doręczeń albo wskazywać, że wypowiedzenie wywołuje skutek na koniec miesiąca. Takie postanowienie trzeba odczytać dokładnie, ponieważ sformułowanie „dwutygodniowy okres wypowiedzenia” nie zawsze ma ten sam skutek co „wypowiedzenie ze skutkiem na koniec miesiąca”.
Jakie są skutki błędnego ustalenia daty?
Przyjęcie daty nadania zamiast daty doręczenia może przesunąć termin rozwiązania umowy i doprowadzić do błędnych rozliczeń. Najczęstsze konsekwencje to:
- nieprawidłowe ustalenie ostatniego dnia obowiązywania umowy lub zatrudnienia,
- błędne rozliczenie wynagrodzenia za część miesiąca,
- spór o urlop wypoczynkowy albo ekwiwalent za niewykorzystany urlop,
- kwestionowanie terminu wydania świadectwa pracy lub wykonania innych obowiązków umownych.
Na potrzeby ewentualnego sporu warto zachować dokumenty pokazujące przebieg doręczenia. Szczególnie przydatne mogą być:
- kopia wypowiedzenia z podpisem i datą,
- potwierdzenie nadania listu poleconego,
- zwrotne potwierdzenie odbioru albo elektroniczne potwierdzenie doręczenia,
- informacja o odmowie przyjęcia lub kolejnych awizach.
Data nadania potwierdza wysłanie pisma, ale zwykle nie przesądza o jego skuteczności. Decydujące znaczenie ma data doręczenia lub wcześniejszy moment, w którym adresat miał realną możliwość zapoznania się z treścią. Jeżeli sprawa dotyczy sporu, nietypowego postanowienia umownego albo niejasnej historii doręczeń, przed przyjęciem konkretnej daty warto skonsultować dokumenty z prawnikiem.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena skuteczności wypowiedzenia zależy od rodzaju umowy, jej treści oraz okoliczności doręczenia.
