Dla większości rencistów bezpieczniejsze finansowo jest oczekiwanie na emeryturę przyznaną przez ZUS z urzędu. Taki tryb obejmuje mechanizm ochronny, dzięki któremu emerytura nie powinna być niższa od pobieranej renty. Samodzielny wniosek może oznaczać wyliczenie świadczenia według nowych zasad bez tej gwarancji.
Renta czy emerytura – co jest korzystniejsze?
Nie ma jednej kwoty korzystnej dla każdego. Decyzja zależy między innymi od wieku, stażu ubezpieczeniowego, wysokości odprowadzanych składek i momentu przejścia na rentę. Renta z tytułu niezdolności do pracy bywa jednak wyższa od emerytury obliczonej na wniosek, szczególnie gdy ubezpieczony krótko pracował i zgromadził niewielki kapitał emerytalny.
Najważniejszy jest nie sam wybór między rentą a emeryturą, lecz tryb przyznania emerytury. Rencista może w określonych sytuacjach poczekać, aż ZUS przyzna ją z urzędu. Wtedy działa ochrona wysokości świadczenia. Złożenie własnego wniosku przed tym momentem może pozbawić tej ochrony.
Emerytura z urzędu a emerytura na wniosek
Na podstawie art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z FUS ZUS przyznaje emeryturę z urzędu osobom pobierającym rentę z tytułu niezdolności do pracy, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny. Obecnie wynosi on 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
W takim przypadku rencista co do zasady nie musi składać osobnego wniosku. ZUS oblicza emeryturę, a następnie porównuje jej wysokość z dotychczas pobieraną rentą. Jeżeli wyliczenie emerytury jest niższe, działa ustawowa gwarancja poziomu świadczenia. Nie oznacza to jednak, że emerytura zostanie obliczona według dawnych zasad. Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. podstawą są co do zasady zwaloryzowane składki, kapitał początkowy, środki na subkoncie i tablice średniego dalszego trwania życia.
| Cecha | Emerytura z urzędu | Emerytura na wniosek |
|---|---|---|
| Gwarancja wysokości | Emerytura nie powinna być niższa od dotychczasowej renty, jeżeli spełnione są ustawowe warunki ochrony. | Brak gwarancji utrzymania wysokości renty. Niższe wyliczenie może stać się kwotą wypłacanego świadczenia. |
| Rola rencisty | Zwykle nie trzeba składać wniosku. ZUS wszczyna postępowanie po osiągnięciu wieku emerytalnego. | Rencista sam składa wniosek o emeryturę. |
| Ryzyko finansowe | Mniejsze, ponieważ ZUS stosuje mechanizm porównania z rentą. | Większe, zwłaszcza przy krótkim stażu i niskich składkach. |
Samodzielny wniosek może być korzystny, jeżeli prognozowana emerytura jest wyższa od renty. Nie należy jednak zakładać tego bez sprawdzenia wyliczenia. Wysokość przeciętnej emerytury w całej populacji nie przesądza o wyniku indywidualnej decyzji.
Kto jest szczególnie narażony na niższą emeryturę?
Ryzyko pojawia się głównie wtedy, gdy emerytura zostaje obliczona z niewielkiego kapitału, a renta była wcześniej ustalona według innych zasad. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby należące do jednej z poniższych grup:
- Osoby z krótkim stażem pracy – przez krótki okres ubezpieczenia mogły zgromadzić niewielką wartość składek i kapitału początkowego.
- Osoby, które wcześnie przeszły na rentę – długi okres pobierania renty często oznacza mniej lat dalszego opłacania składek emerytalnych.
- Osoby z niskimi składkami – wysokość emerytury obliczanej według nowych zasad zależy przede wszystkim od zapisanych i zwaloryzowanych składek.
- Osoby bez wymaganego stażu do emerytury minimalnej – samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie zawsze zapewnia podwyższenie świadczenia do ustawowego minimum.
Ostrzeżenie: złożenie wniosku o emeryturę nie jest wyłącznie formalną zmianą nazwy świadczenia. Jeżeli ZUS ustali emeryturę na wniosek na poziomie niższym od renty, brak ustawowej gwarancji może oznaczać realne zmniejszenie miesięcznych dochodów.
Co zrobić przed złożeniem wniosku?
Przed podjęciem decyzji najlepiej uzyskać indywidualną symulację w ZUS. Doradca emerytalny może porównać obecną rentę z prognozowaną emeryturą i wskazać, jak na wynik wpływają dokumenty oraz dane zapisane na koncie ubezpieczonego.
Postępowanie może wyglądać następująco:
- Umów wizytę u doradcy emerytalnego w ZUS i poproś o symulację wysokości emerytury.
- Porównaj prognozowaną kwotę z rentą wskazaną w ostatniej decyzji lub informacji o świadczeniu.
- Sprawdź, czy na koncie ZUS uwzględniono wszystkie okresy zatrudnienia, składki i dokumenty dotyczące kapitału początkowego.
- Zdecyduj, czy złożyć wniosek, czy poczekać na przyznanie emerytury z urzędu.
Notatka ekspercka: sama informacja, że emerytura będzie liczona „po nowemu”, nie oznacza błędu. Dla wielu osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. jest to podstawowy sposób obliczania świadczenia. Trzeba osobno sprawdzić, czy ZUS prawidłowo wyliczył emeryturę i zastosował gwarancję jej wysokości w relacji do pobieranej renty.
Kiedy ZUS nie przyzna emerytury z urzędu?
Automatyczne przejście nie obejmuje wszystkich rodzajów rent. ZUS nie przyzna z urzędu emerytury osobie pobierającej rentę z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową. W takim przypadku konieczne jest samodzielne złożenie wniosku.
Wniosek może być wymagany także w szczególnych sytuacjach związanych z wcześniejszymi przepisami i terminem osiągnięcia wieku emerytalnego. Dlatego przy rencie przyznanej przed zmianą przepisów albo przy świadczeniu wypadkowym trzeba sprawdzić konkretną podstawę prawną decyzji.
Przed złożeniem dokumentów należy zweryfikować przede wszystkim:
- rodzaj pobieranej renty i przyczynę niezdolności do pracy,
- datę przyznania renty oraz to, czy świadczenie jest przyznane na stałe,
- osiągnięty wiek emerytalny i właściwy termin przejścia na emeryturę,
- informację, czy w danej sytuacji ZUS zastosuje emeryturę z urzędu.
Co zrobić, gdy emerytura została wyliczona niżej od renty?
Jeżeli złożyłeś wniosek i otrzymałeś decyzję, z której wynika niższa emerytura, sprawdź datę jej doręczenia. Wniosek można wycofać do czasu uprawomocnienia się decyzji, co co do zasady oznacza miesiąc od jej otrzymania. Oświadczenie o wycofaniu trzeba złożyć w ZUS przed upływem tego terminu.
Po wycofaniu wniosku możliwe jest przywrócenie poprzedniego stanu, o ile przepisy i okoliczności danej sprawy na to pozwalają. Nie należy zwlekać do ostatniego dnia, ponieważ znaczenie ma skuteczne doręczenie oświadczenia do ZUS.
Jeśli problem dotyczy błędu w decyzji, a nie samego wyboru emerytury na wniosek, można rozważyć odwołanie za pośrednictwem ZUS. Trzeba wtedy wskazać konkretny zarzut, na przykład pominięcie okresu zatrudnienia, błędny kapitał początkowy, nieuwzględnienie składek albo brak zastosowania gwarancji wysokości. Termin na odwołanie od decyzji wynosi co do zasady miesiąc od jej doręczenia.
Dla rencisty najbezpieczniejsza zasada jest prosta: najpierw porównaj wyliczenia, a dopiero potem składaj wniosek. Jeżeli nie ma pewności, że emerytura na wniosek będzie wyższa, oczekiwanie na emeryturę z urzędu zwykle lepiej chroni dotychczasowy poziom świadczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W sprawie konkretnego świadczenia należy sprawdzić aktualne przepisy i dokumentację w ZUS.
