Odprawa emerytalna nie podlega składkom na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne. Co do zasady trzeba jednak pobrać od niej zaliczkę na PIT, ponieważ jest przychodem ze stosunku pracy. Wyjątkiem może być ulga dla pracujących seniorów, jeśli pracownik spełnia ustawowe warunki i złożył pracodawcy wymagane oświadczenie.
Odprawa emerytalna a ZUS i PIT
Zwolnienie odprawy emerytalnej ze składek wynika z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Odprawy emerytalnej nie wlicza się więc do podstawy składek społecznych ani do podstawy składki zdrowotnej.
Inaczej wygląda rozliczenie podatkowe. Wypłata jest przychodem ze stosunku pracy, dlatego podlega PIT na ogólnych zasadach. Sam fakt zwolnienia z ZUS nie oznacza zwolnienia z podatku. Pracodawca powinien rozpoznać przychód w chwili wypłaty pieniędzy albo postawienia ich do dyspozycji pracownika.
| Świadczenie | Składki ZUS | Podatek PIT |
|---|---|---|
| Odprawa emerytalna | Nie nalicza się składek społecznych ani zdrowotnej. | Co do zasady podlega opodatkowaniu, chyba że zastosowanie ma ulga dla pracujących seniorów. |
| Wynagrodzenie zasadnicze | Podlega składkom na zasadach właściwych dla pracownika. | Co do zasady podlega opodatkowaniu. |
| Ekwiwalent za niewykorzystany urlop | Podlega składkom społecznym i zdrowotnej. | Co do zasady podlega opodatkowaniu. |
Ulga podatkowa nie zmienia zasad oskładkowania. Jeżeli pracownik korzysta ze zwolnienia z PIT, wynagrodzenie i ekwiwalent nadal mogą podlegać składkom ZUS, a odprawa pozostaje wyłączona z podstawy składek na podstawie odrębnych przepisów.
Kiedy odprawa może być zwolniona z PIT?
Podstawą zwolnienia jest art. 21 ust. 1 pkt 154 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli ulga dla pracujących seniorów. Obejmuje ona między innymi przychody ze stosunku pracy otrzymane po osiągnięciu wieku 60 lat przez kobietę albo 65 lat przez mężczyznę. Zwolnienie działa do ustawowego limitu rocznego, który dla przychodów objętych tym przepisem wynosi 85 528 zł.
Pracodawca może zastosować ulgę na etapie poboru zaliczki, jeżeli pracownik złoży stosowne oświadczenie. Muszą być przy tym spełnione wszystkie warunki ustawowe:
- Osiągnięcie odpowiedniego wieku – co najmniej 60 lat w przypadku kobiety albo 65 lat w przypadku mężczyzny.
- Podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu uzyskiwania przychodów objętych ulgą.
- Niepobieranie emerytury lub innych wskazanych w ustawie świadczeń w momencie uzyskania przychodu.
- Złożenie pracodawcy oświadczenia o spełnianiu warunków do zastosowania zwolnienia.
Istotny jest moment powstania przychodu, czyli dzień wypłaty odprawy albo postawienia jej do dyspozycji. Jeżeli pracownik otrzyma odprawę przed rozpoczęciem pobierania emerytury i spełnia pozostałe warunki ulgi, może istnieć podstawa do niepobrania zaliczki. Późniejsze rozpoczęcie wypłaty emerytury nie przesądza samo w sobie o braku prawa do zwolnienia w odniesieniu do wcześniejszej wypłaty.
Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Powinno zawierać klauzulę: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”. Pracodawca nie powinien stosować ulgi wyłącznie na podstawie wieku pracownika, bez wymaganego oświadczenia i weryfikacji pozostałych przesłanek.
Brak zaliczki na PIT nie oznacza braku składek od innych wypłat. Ulga dla pracujących seniorów dotyczy podatku, a nie zasad ustalania podstawy wymiaru składek.
Odprawa a inne wypłaty przy zakończeniu pracy
W dniu rozwiązania umowy pracownik może otrzymać kilka różnych świadczeń. Nie należy traktować ich jako jednej kategorii tylko dlatego, że zostały wypłacone razem. Odprawa emerytalna korzysta ze zwolnienia składkowego, natomiast inne należności mogą być oskładkowane:
- Wynagrodzenie za pracę podlega składkom społecznym i zdrowotnej na zasadach dotyczących pracowników.
- Ekwiwalent za niewykorzystany urlop podlega oskładkowaniu oraz opodatkowaniu.
- Odprawa emerytalna jest wyłączona z podstawy składek społecznych i zdrowotnej, ale zasadniczo podlega PIT.
- Ulga dla pracujących seniorów może zmniejszyć obciążenie podatkowe, lecz nie rozszerza zwolnienia składkowego na wynagrodzenie ani ekwiwalent.
W praktyce na liście płac trzeba więc oddzielnie ustalić podstawę składek dla wynagrodzenia i ekwiwalentu, a odprawę wykazać poza tą podstawą. Podatek należy rozliczyć odrębnie, z uwzględnieniem ewentualnego oświadczenia pracownika i limitu ulgi.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani wiążącej interpretacji przepisów. W przypadku nietypowego stanu faktycznego, szczególnych regulacji zawodowych lub wątpliwości dotyczących momentu wypłaty należy skonsultować rozliczenie ze specjalistą.
