Nowe zasady przejścia na emeryturę – tabela i najważniejsze zmiany

Nowe tablice dalszego trwania życia GUS wpływają na emeryturę wyłącznie przy ustalaniu świadczenia dla osoby, która dopiero składa wniosek. ZUS dzieli podstawę obliczenia emerytury przez statystyczne dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach. Im większy mianownik, tym niższa miesięczna kwota przy tym samym kapitale. Osoby już pobierające emeryturę nie mają automatycznie przeliczanych świadczeń z powodu publikacji nowej tablicy.

Jak nowe tablice GUS wpływają na wysokość emerytury?

Tablica dalszego trwania życia, publikowana przez GUS, pokazuje statystyczną liczbę miesięcy, przez które osoba w określonym wieku ma przeciętnie pobierać świadczenie. Nie jest to indywidualna prognoza długości życia. ZUS wykorzystuje ją jako mianownik przy obliczaniu emerytury dla osób urodzonych po 1948 roku.

Mechanizm można zapisać w prosty sposób: podstawa obliczenia emerytury ÷ średnie dalsze trwanie życia w miesiącach = miesięczna emerytura. Podstawę tworzą przede wszystkim zwaloryzowane składki zapisane na koncie ubezpieczonego, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz środki z subkonta.

Jeżeli nowe dane GUS wskazują dłuższe dalsze trwanie życia, rośnie mianownik działania. Przy niezmienionym kapitale prowadzi to do niższej kwoty miesięcznej. Nie oznacza to jednak, że każda osoba musi składać wniosek natychmiast. ZUS stosuje zasadę korzyści i porównuje tablicę z dnia osiągnięcia wieku emerytalnego z tablicą obowiązującą w dniu złożenia wniosku.

Jak ZUS wylicza emeryturę według nowej tablicy?

Wiek emerytalny wynosi co do zasady 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Sama wysokość świadczenia zależy jednak nie tylko od wieku, lecz także od zgromadzonego kapitału, jego waloryzacji oraz tablicy dalszego trwania życia przypisanej do wieku przejścia na emeryturę.

Poniższe przykłady mają charakter ilustracyjny. Pokazują wyłącznie wpływ zmiany mianownika na wynik działania i nie są indywidualną prognozą świadczenia.

W tabeli zastosowano zaokrąglone wartości. Rzeczywiste wyliczenie ZUS może się różnić, ponieważ podstawa obliczenia obejmuje zwaloryzowane składki, kapitał początkowy i środki z subkonta, a tablica podaje wartość właściwą dla konkretnego wieku wyrażonego w ukończonych latach i miesiącach.

Przy ustalaniu świadczenia ZUS postępuje według następującej kolejności:

1. Ustala datę osiągnięcia wieku emerytalnego i sprawdza tablicę obowiązującą w tym momencie.
2. Ustala tablicę właściwą dla dnia złożenia wniosku o emeryturę.
3. Porównuje oba warianty i przyjmuje ten, który daje wyższą emeryturę.

Ta zasada chroni wnioskodawcę przed sytuacją, w której aktualizacja tablic w okresie między osiągnięciem wieku emerytalnego a złożeniem wniosku obniżyłaby świadczenie. W praktyce korzystniejsza jest tablica z mniejszą wartością dalszego trwania życia, ponieważ oznacza mniejszy mianownik.

Tablice GUS trzeba też odróżnić od waloryzacji. Waloryzacja zwiększa wartość składek i kapitału początkowego, czyli podstawę obliczenia. Tablica dalszego trwania życia określa natomiast mianownik. Na końcową kwotę wpływają więc dwa odrębne elementy: wysokość zwaloryzowanego kapitału oraz liczba miesięcy przyjęta przez ZUS.

Kogo dotyczą nowe tablice, a kogo nie?

Nowa tablica ma znaczenie przede wszystkim dla osób, którym ZUS dopiero ustala emeryturę. Nie powoduje automatycznej zmiany wszystkich wypłacanych świadczeń. Najważniejsze przypadki przedstawiają się następująco:

• Osoby już pobierające emeryturę nie muszą składać wniosku o przeliczenie tylko dlatego, że GUS opublikował nową tablicę.
• Osoby, które osiągnęły wiek emerytalny, ale nie złożyły wniosku, mogą zostać objęte zasadą korzyści. ZUS porówna właściwe tablice i zastosuje korzystniejszą.
• Osoby dopiero zbliżające się do wieku emerytalnego będą miały świadczenie obliczone z użyciem tablicy obowiązującej w okresie wskazanym w przepisach, z uwzględnieniem zasady korzyści.
• Emeryci, którzy po przyznaniu świadczenia nadal pracują, mogą w określonych sytuacjach doliczyć nowe składki. Nowa tablica nie służy wtedy do ponownego obliczenia całego dotychczasowego świadczenia, lecz może mieć zastosowanie do dodatkowo uwzględnianych okresów zgodnie z zasadami przeliczenia.

Samo ogłoszenie nowych danych statystycznych przez GUS nie jest podstawą do powszechnego przeliczenia emerytur. Inne zasady mogą wynikać z odrębnych przepisów, na przykład dotyczących doliczenia składek po przyznaniu świadczenia.

Czy późniejsze przejście na emeryturę zwiększa świadczenie?

Zwykle tak. Dłuższa aktywność zawodowa wpływa na emeryturę w dwóch kierunkach. Po pierwsze, na koncie ubezpieczonego pojawiają się kolejne składki, a zgromadzony kapitał może zostać poddany dalszej waloryzacji. Po drugie, osoba przechodząca na emeryturę w późniejszym wieku ma przypisaną mniejszą liczbę miesięcy dalszego trwania życia.

Oznacza to większy licznik i często mniejszy mianownik działania. Dlatego wzrost świadczenia wynikający z dodatkowej pracy może być większy niż obniżenie spowodowane samą aktualizacją tablic. Nie da się jednak wskazać jednej korzystnej daty dla każdego. Znaczenie mają między innymi wysokość kapitału, dalsze składki, sytuacja zawodowa i zdrowotna oraz moment zakończenia pracy.

Nowe tablice GUS nie zmieniają wzoru obliczenia emerytury. Aktualizują jedynie statystyczny mianownik. Ostateczna decyzja ZUS uwzględnia także zwaloryzowany kapitał oraz zasadę wyboru tablicy korzystniejszej dla wnioskodawcy.

Artykuł nie stanowi porady finansowej ani prawnej. Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić indywidualne dane na koncie ZUS oraz aktualne przepisy.