Program Mama 4 plus obowiązuje od 1 marca 2019 roku. Nie jest jednak emeryturą przyznawaną automatycznie, lecz rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym. Można się o nie ubiegać po osiągnięciu wieku emerytalnego, jeśli wychowało się co najmniej czworo dzieci i nie ma się środków zapewniających niezbędne utrzymanie.
Kto może otrzymać świadczenie Mama 4 plus?
O świadczenie może wystąpić matka, która ukończyła 60 lat i urodziła oraz wychowała co najmniej czworo dzieci albo je wychowała, nawet jeśli nie była ich biologiczną matką. W szczególnych sytuacjach prawo do świadczenia ma także ojciec, który ukończył 65 lat i sam wychował dzieci.
Do liczby dzieci mogą zostać zaliczone dzieci własne, dzieci współmałżonka, dzieci przysposobione oraz dzieci przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej. Wyłączenie dotyczy zawodowej rodziny zastępczej. Wnioskodawca musi mieszkać w Polsce i mieć tutaj ośrodek interesów życiowych przez wymagany przepisami okres. Znaczenie ma także obywatelstwo lub legalny pobyt w Polsce.
Podstawowe różnice między sytuacją matki i ojca przedstawia tabela:
| Kryterium | Matka | Ojciec |
|---|---|---|
| Wiek | Co najmniej 60 lat | Co najmniej 65 lat |
| Liczba dzieci | Co najmniej czworo wychowanych dzieci | Co najmniej czworo wychowanych dzieci |
| Warunek dotyczący drugiego rodzica | Nie jest wymagane wystąpienie dodatkowej sytuacji | Matka dzieci zmarła, porzuciła dzieci albo przez długi czas ich nie wychowywała |
| Sytuacja finansowa | Brak środków zapewniających niezbędne utrzymanie | |
Osiągnięcie wieku i wychowanie czworga dzieci nie gwarantują jeszcze wypłaty. Organ ocenia również sytuację rodzinną, majątkową i materialną osoby składającej wniosek. Świadczenie może nie zostać przyznane między innymi wtedy, gdy sąd pozbawił wnioskodawcę władzy rodzicielskiej lub ograniczył ją przez umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej.
Jak złożyć wniosek?
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające nie jest przyznawane z urzędu. Osoba spełniająca warunki musi złożyć wniosek i przedstawić informacje pozwalające ocenić jej sytuację. Procedura wygląda następująco:
- Przygotuj dokumenty potwierdzające wychowanie dzieci, sytuację rodzinną i majątkową.
- Wypełnij formularz ZUS ERSU oraz wymagane oświadczenia.
- Złóż dokumenty w ZUS albo KRUS, zależnie od właściwości organu.
- Poczekaj na decyzję Prezesa ZUS albo Prezesa KRUS.
Do wniosku należy zwykle dołączyć następujące dokumenty:
- akty urodzenia dzieci albo dokumenty potwierdzające przysposobienie lub sprawowanie pieczy zastępczej
- informację o numerach PESEL dzieci
- oświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i materialnej
- dokumenty potwierdzające dochody, zatrudnienie, świadczenia lub posiadanie gospodarstwa rolnego, jeśli mają znaczenie dla sprawy
- w przypadku ojca dokumenty potwierdzające śmierć matki, porzucenie dzieci albo długotrwałe zaprzestanie ich wychowywania
Krajowych aktów urodzenia ZUS może w określonych sytuacjach pozyskać samodzielnie. Zagraniczne dokumenty dotyczące urodzenia dziecka, jeśli nie znajdują się w polskim rejestrze stanu cywilnego, trzeba dołączyć do wniosku. Organ może również wezwać do uzupełnienia brakujących dowodów.
Decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że samo spełnienie podstawowych kryteriów nie powoduje automatycznego przyznania pieniędzy. Prezes ZUS albo KRUS analizuje przedstawione dowody i wydaje decyzję administracyjną. W przypadku odmowy można złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach wskazanych w pouczeniu do decyzji.
Od kiedy wypłata przysługuje indywidualnej osobie?
Data 1 marca 2019 roku oznacza początek działania programu, a nie dzień, od którego każda osoba wychowująca czworo dzieci otrzymuje świadczenie. W konkretnej sprawie prawo do wypłaty może powstać najwcześniej od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano pozytywną decyzję, i nie wcześniej niż od dnia osiągnięcia wieku 60 lat przez kobietę albo 65 lat przez mężczyznę.
Dlatego złożenie wniosku po osiągnięciu wymaganego wieku ma znaczenie. Świadczenie nie jest przyznawane automatycznie ani co do zasady wypłacane za okres sprzed spełnienia warunków i wydania decyzji.
Jak oblicza się wysokość świadczenia?
Kwota rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego zależy od sytuacji emerytalnej wnioskodawcy. Jeśli osoba nie ma prawa do emerytury ani renty, świadczenie może odpowiadać wysokości najniższej emerytury. Jeżeli pobierana emerytura lub renta jest niższa od minimum, świadczenie stanowi różnicę między tymi kwotami.
Przykładowo, gdy najniższa emerytura wynosi 1878,91 zł brutto, a osoba otrzymuje 1200 zł brutto emerytury, uzupełnienie wynosi 678,91 zł brutto. Łączna kwota obu świadczeń nie może przekroczyć poziomu najniższej emerytury.
Kwota najniższej emerytury zmienia się wraz z coroczną waloryzacją, dlatego wysokość świadczenia Mama 4 plus nie jest stała na zawsze. Nie jest to też dodatkowa pełna emerytura wypłacana niezależnie od innych świadczeń. Jej wysokość zależy od tego, czy wnioskodawca pobiera emeryturę lub rentę oraz w jakiej kwocie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie należy sprawdzić aktualne informacje w ZUS lub KRUS.
