Po porodzie nie musisz składać wniosku o udzielenie podstawowego urlopu macierzyńskiego. Urlop przysługuje z mocy prawa, co do zasady od dnia urodzenia dziecka. Do kadr trzeba jednak przekazać dokumenty potrzebne do rozliczenia nieobecności i wypłaty zasiłku. Jeśli chcesz otrzymywać zasiłek w uśrednionej wysokości 81,5%, złóż odpowiedni wniosek w ciągu 21 dni od porodu.
Urlop macierzyński a zasiłek – to nie to samo
Urlop macierzyński jest uprawnieniem pracowniczym wynikającym z Kodeksu pracy. Pracodawca nie udziela go według własnego uznania i nie może odmówić podstawowego urlopu po porodzie.
Zasiłek macierzyński to świadczenie pieniężne wypłacane przez pracodawcę będącego płatnikiem zasiłków albo przez ZUS. Dlatego brak obowiązku składania wniosku o rozpoczęcie urlopu nie oznacza, że można pominąć dokumenty potrzebne do wypłaty świadczenia.
W praktyce po porodzie należy możliwie szybko poinformować pracodawcę o urodzeniu dziecka i przekazać wymagane dokumenty do działu kadr. Nie czeka się przy tym na zgodę pracodawcy.
Kiedy wniosek o urlop macierzyński jest faktycznie potrzebny?
Pismo jest wymagane przede wszystkim wtedy, gdy wybierasz szczególny sposób korzystania z uprawnień albo określony wariant zasiłku. Dotyczy to między innymi:
- rozpoczęcia części urlopu macierzyńskiego przed porodem, maksymalnie na 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu;
- wyboru zasiłku w uśrednionej wysokości 81,5%;
- rezygnacji przez matkę z pozostałej części urlopu po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni po porodzie;
- przejęcia pozostałej części urlopu przez ojca dziecka;
- skorzystania z urlopu rodzicielskiego lub uzupełniającego urlopu macierzyńskiego.
Najważniejsze terminy i adresatów dokumentów przedstawia tabela:
| Dokument lub wniosek | Gdzie złożyć? | Termin |
|---|---|---|
| Informacja o porodzie i dokumenty do wypłaty zasiłku | Pracodawca lub dział kadr | Możliwie szybko po porodzie |
| Wniosek o zasiłek w wysokości 81,5% | Płatnik zasiłku albo ZUS | Do 21 dni od porodu |
| Wniosek o urlop przed porodem | Pracodawca | Przed planowanym rozpoczęciem urlopu |
| Wniosek o przejęcie części urlopu przez ojca | Pracodawca ojca dziecka | Co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem |
| Rezygnacja matki z części urlopu | Pracodawca matki | Co najmniej 7 dni przed powrotem do pracy |
| Wniosek o urlop rodzicielski | Pracodawca | Co do zasady co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem |
Jeżeli wniosek o zasiłek w wariancie 81,5% nie zostanie złożony w terminie 21 dni, standardowo zasiłek wynosi 100% podstawy za urlop macierzyński i 70% za urlop rodzicielski. Wariant 81,5% nie obejmuje 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujących wyłącznie drugiemu rodzicowi. Za ten okres zasiłek wynosi 70%.
Jak napisać pismo do pracodawcy?
Nie ma jednego uniwersalnego pisma, które obejmowałoby urlop macierzyński, rodzicielski i zasiłek. Treść dokumentu trzeba dopasować do celu. Pismo dotyczące urlopu przed porodem powinno zawierać:
- dane pracownicy – imię, nazwisko, stanowisko lub dział;
- dane pracodawcy – nazwę i adres;
- rodzaj żądanego uprawnienia – na przykład część urlopu macierzyńskiego przed porodem;
- datę rozpoczęcia urlopu oraz, jeśli jest to możliwe, okres jego trwania;
- datę przewidywanego porodu i informację o załączonym zaświadczeniu lekarskim.
Po porodzie można przekazać krótką informację kadrową, na przykład: „Informuję, że w dniu [data] urodziłam dziecko. Proszę o wskazanie dokumentów potrzebnych do ustalenia i wypłaty zasiłku macierzyńskiego”. Nie jest to formalny wniosek o przyznanie podstawowego urlopu, lecz uporządkowanie dokumentacji.
Do dokumentów po porodzie mogą należeć:
- odpis aktu urodzenia dziecka albo jego kopia;
- oświadczenia wymagane przez pracodawcę lub ZUS;
- wniosek dotyczący sposobu wypłaty zasiłku, jeśli wybierasz wariant 81,5%;
- przy urlopie przed porodem – zaświadczenie lekarskie z przewidywaną datą porodu.
Co zrobić krok po kroku?
Po porodzie postępuj w następującej kolejności:
- Ustal, czy potrzebujesz tylko przekazać dokumenty po porodzie, czy także składasz wniosek o zasiłek 81,5%, urlop rodzicielski albo inne uprawnienie.
- Sprawdź termin właściwy dla wybranego dokumentu, zwłaszcza 21 dni na wniosek dotyczący zasiłku 81,5%.
- Przygotuj akt urodzenia dziecka, wymagane oświadczenia oraz inne załączniki wskazane przez kadry lub ZUS.
- Złóż dokumenty pracodawcy, płatnikowi zasiłku albo ZUS, zależnie od rodzaju sprawy i swojej sytuacji ubezpieczeniowej.
- Zachowaj potwierdzenie przekazania pisma, na przykład kopię z datą wpływu albo elektroniczne potwierdzenie doręczenia.
Osoba prowadząca działalność gospodarczą lub wykonująca umowę zlecenia nie korzysta z urlopu macierzyńskiego na zasadach pracowniczych. Może jednak mieć prawo do zasiłku macierzyńskiego, jeśli podlega ubezpieczeniu chorobowemu. W takim przypadku dokumenty kieruje się do ZUS.
Na co uważać?
Termin 21 dni dotyczy wyboru uśrednionego zasiłku 81,5%, a nie rozpoczęcia podstawowego urlopu macierzyńskiego.
Najczęstsze problemy wynikają nie z braku rozbudowanego wzoru, lecz z pomylenia różnych dokumentów. Sprawdź przede wszystkim:
- czy nie traktujesz informacji po porodzie jako wniosku o zgodę na urlop;
- czy wniosek o zasiłek 81,5% został złożony w ciągu 21 dni od porodu;
- czy do wniosku przed porodem dołączono zaświadczenie lekarskie;
- czy dokument trafił do właściwego pracodawcy, płatnika zasiłku albo ZUS;
- czy masz dowód złożenia dokumentów i możesz potwierdzić datę ich doręczenia.
W razie hospitalizacji dziecka lub przedwczesnego porodu sprawdź także możliwość skorzystania z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Wymaga on osobnego wniosku i zaświadczenia ze szpitala, a szczegółowe warunki zależą od sytuacji dziecka.
Najważniejsze jest właściwe rozdzielenie trzech spraw: podstawowy urlop macierzyński rozpoczyna się z mocy prawa, dokumenty po porodzie służą rozliczeniu nieobecności i zasiłku, a termin 21 dni decyduje o możliwości wyboru wariantu 81,5%.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W razie sporu z pracodawcą lub wątpliwości dotyczących świadczenia skonsultuj sprawę z prawnikiem, ZUS albo Państwową Inspekcją Pracy.
