Trzynasta pensja, czyli dodatkowe wynagrodzenie roczne, wynosi 8,5% sumy wynagrodzeń brutto otrzymanych za pracę w danym roku kalendarzowym. Świadczenie przysługuje pracownikom sfery budżetowej, którzy co do zasady przepracowali u danego pracodawcy cały rok albo co najmniej 6 miesięcy w przypadkach przewidzianych w ustawie. Wypłata powinna nastąpić najpóźniej do 31 marca następnego roku.
Ile wynosi trzynasta pensja?
Wysokość trzynastki oblicza się według wzoru: suma wynagrodzeń za pracę otrzymanych w roku kalendarzowym × 8,5%. Podstawą są kwoty brutto, a nie wynagrodzenie netto po odliczeniu podatku i składek.
Zasady przyznawania tego świadczenia określa Ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Trzynastkę za dany rok wypłaca się w ciągu pierwszych trzech miesięcy kolejnego roku, czyli najpóźniej do 31 marca.
Komu przysługuje trzynasta pensja?
Świadczenie jest przeznaczone dla pracowników jednostek sfery budżetowej, między innymi urzędów państwowych i samorządowych, szkół publicznych, sądów, trybunałów oraz biur poselskich i senatorskich. Samo zatrudnienie w instytucji publicznej nie zawsze wystarcza, ponieważ trzeba jeszcze spełnić warunki dotyczące stażu i sposobu zakończenia zatrudnienia.
Ustawa wyłącza z prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego między innymi:
- osoby zajmujące kierownicze stanowiska państwowe;
- żołnierzy oraz funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej i Państwowej Straży Pożarnej;
- funkcjonariuszy ABW, AW, SKW, SWW i CBA;
- funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, Służby Więziennej oraz Służby Ochrony Państwa.
Jak staż pracy wpływa na trzynastkę?
Pełne dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje osobie, która przepracowała u danego pracodawcy cały rok kalendarzowy. Jeżeli zatrudnienie trwało krócej, możliwe jest uzyskanie świadczenia proporcjonalnego, ale co do zasady trzeba faktycznie przepracować co najmniej 6 miesięcy, czyli 182 dni.
| Okres pracy w roku | Prawo do trzynastki | Warunki szczególne |
|---|---|---|
| 12 miesięcy | Pełna wysokość | Świadczenie wynosi 8,5% sumy wynagrodzeń za pracę. |
| Co najmniej 6 miesięcy, ale mniej niż 12 | Wysokość proporcjonalna | Kwota zależy od wynagrodzenia otrzymanego w okresie zatrudnienia. |
| Mniej niż 6 miesięcy | Co do zasady brak prawa | Wyjątki wynikają wprost z ustawy. |
Wymóg 6 miesięcy nie obowiązuje w niektórych sytuacjach wskazanych w ustawie. Dotyczy to między innymi:
- zatrudnienia nauczyciela lub nauczyciela akademickiego zgodnie z organizacją pracy szkoły albo uczelni;
- pracy sezonowej, jeżeli umowa została zawarta na sezon trwający co najmniej 3 miesiące;
- rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, rentę, świadczenie rehabilitacyjne, likwidacją pracodawcy lub zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy;
- przeniesienia służbowego, powołania lub wyboru, a także podjęcia pracy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej;
- korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego, wychowawczego lub urlopu dla poratowania zdrowia;
- wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika.
L4 nie odbiera prawa do trzynastki automatycznie, ale okres pobierania zasiłku chorobowego nie wlicza się do stażu wymaganego do nabycia prawa do świadczenia. Długotrwała choroba może więc spowodować, że pracownik nie osiągnie wymaganych 6 miesięcy faktycznej pracy. Urlop wypoczynkowy jest natomiast traktowany jako okres przepracowany.
Co wchodzi do podstawy obliczeń?
Do podstawy wlicza się wynagrodzenie za pracę, w tym wynagrodzenie zasadnicze oraz periodyczne dodatki, takie jak dodatek stażowy, funkcyjny czy za pracę w porze nocnej. Znaczenie ma rzeczywisty charakter składnika, a nie wyłącznie jego nazwa. Świadczenie nazwane „premią uznaniową”, lecz wypłacane regularnie na podstawie określonych kryteriów, może być traktowane jako element wynagrodzenia.
Do podstawy nie wlicza się zasiłków ZUS, w tym zasiłku chorobowego i macierzyńskiego, ani świadczeń zastępujących wynagrodzenie za pracę. Nie zwiększają jej także między innymi odprawy, nagrody jubileuszowe, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy i należności z tytułu podróży służbowych.
Przykład wyliczenia: jeżeli pracownik otrzymał w ciągu roku 60 000 zł brutto wynagrodzenia za pracę, trzynastka wyniesie 5100 zł brutto:
60 000 zł × 8,5% = 5100 zł brutto
Przy krótszym zatrudnieniu podstawą jest suma wynagrodzeń otrzymanych w okresie, za który pracownik nabył prawo do świadczenia. Przykładowo, przy 45 000 zł brutto trzynastka wyniesie 3825 zł brutto.
Kiedy można stracić prawo do trzynastki?
Pracownik może całkowicie utracić prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, jeżeli wystąpi jedna z sytuacji określonych w ustawie:
- nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy trwała dłużej niż dwa dni;
- pracownik stawił się do pracy lub przebywał w niej w stanie nietrzeźwości;
- została na niego nałożona kara dyscyplinarna wydalenia z pracy lub ze służby;
- umowa została rozwiązana bez wypowiedzenia z winy pracownika.
W przypadku likwidacji pracodawcy, jeżeli stosunek pracy zostaje rozwiązany z tego powodu, należną trzynastkę wypłaca się w dniu rozwiązania zatrudnienia. W pozostałych sytuacjach obowiązuje termin do 31 marca roku następującego po roku, za który przysługuje świadczenie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego składników wynagrodzenia lub prawa do świadczenia warto skonsultować dokumentację z prawnikiem prawa pracy.
