Trzynasta pensja wynosi 8,5% sumy wynagrodzeń brutto otrzymanych w danym roku kalendarzowym. Dotyczy pracowników jednostek sfery budżetowej. Świadczenie za poprzedni rok powinno zostać wypłacone najpóźniej do 31 marca następnego roku.
Kto ma prawo do trzynastej pensji?
Dodatkowe wynagrodzenie roczne reguluje Ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej z 12 grudnia 1997 r. Obejmuje ona między innymi pracowników urzędów państwowych, szkół publicznych, sądów, trybunałów oraz jednostek samorządowych.
Sama praca w instytucji publicznej nie zawsze wystarcza. Zasadniczo trzeba przepracować u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy w roku kalendarzowym. Przy pełnym roku zatrudnienia pracownik otrzymuje pełne świadczenie, a przy krótszym okresie – kwotę ustaloną proporcjonalnie.
Z tego systemu wyłączone są między innymi osoby pełniące służbę mundurową. Dotyczy to przede wszystkim:
- policjantów i funkcjonariuszy Straży Granicznej,
- żołnierzy zawodowych,
- funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej,
- funkcjonariuszy służb specjalnych, Służby Więziennej i Służby Celno-Skarbowej.
W ich przypadku zasady wynagradzania wynikają z odrębnych przepisów. Trzynasta pensja nie jest też tym samym świadczeniem co trzynasta emerytura, która przysługuje emerytom i rencistom na podstawie innych regulacji.
| Czas pracy w roku | Prawo do trzynastki | Uwagi |
|---|---|---|
| Cały rok | Pełna kwota | Pracownik otrzymuje 8,5% wynagrodzeń brutto przyjętych do podstawy. |
| Co najmniej 6 miesięcy, ale mniej niż 12 | Zwykle kwota proporcjonalna | Podstawą są wynagrodzenia otrzymane za przepracowany okres. |
| Mniej niż 6 miesięcy | Zasadniczo brak prawa | Wyjątki wynikają z ustawy, między innymi przy niektórych zmianach zatrudnienia, przejściu na emeryturę lub likwidacji pracodawcy. |
Jak obliczyć wysokość trzynastki?
Najprostszy wzór wygląda następująco:
suma wynagrodzeń brutto przyjętych do podstawy × 0,085 = kwota trzynastki brutto
Obliczenie można przeprowadzić w trzech krokach:
- Ustal sumę wynagrodzeń brutto otrzymanych w danym roku za pracę.
- Sprawdź, czy poszczególne składniki mogą zostać uwzględnione w podstawie dodatkowego wynagrodzenia rocznego.
- Pomnóż prawidłowo ustaloną sumę przez 0,085.
Przykład: jeżeli pracownik otrzymał w roku łącznie 60 000 zł brutto wynagrodzenia uwzględnianego w podstawie, jego trzynastka wyniesie:
60 000 zł × 0,085 = 5 100 zł brutto.
Podstawę tworzą przede wszystkim wynagrodzenie zasadnicze oraz składniki związane z wykonywaniem pracy, na przykład dodatki stażowe, funkcyjne, wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy i niektóre składniki zmienne. Nie jest to więc 1/12 miesięcznej pensji, lecz 8,5% odpowiednio ustalonej sumy rocznych zarobków.
Przy ustalaniu podstawy zwykle pomija się między innymi:
- zasiłki z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego,
- wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z powodu choroby,
- nagrody jubileuszowe i jednorazowe nagrody za konkretne osiągnięcie,
- odprawy emerytalne, rentowe i inne odprawy pieniężne.
Kwota wypłacana pracownikowi jest niższa od wartości brutto po potrąceniu składek i podatku. Trzynastka podlega bowiem opodatkowaniu i oskładkowaniu na zasadach dotyczących wynagrodzenia za pracę.
Kiedy wypłacana jest trzynasta pensja?
Pracodawca powinien wypłacić dodatkowe wynagrodzenie roczne najpóźniej do 31 marca roku następującego po roku, za który świadczenie przysługuje. Trzynastka za 2025 rok powinna więc trafić do uprawnionego pracownika do 31 marca 2026 roku.
W szczególnych przypadkach termin może przypadać wcześniej. Przy likwidacji pracodawcy i rozwiązaniu stosunku pracy z tego powodu świadczenie wypłaca się w dniu rozwiązania zatrudnienia, jeżeli pracownik spełnia warunki do jego otrzymania.
L4 i dyscyplinarka a prawo do trzynastki
Samo zwolnienie lekarskie nie odbiera automatycznie prawa do trzynastki. Może jednak wpłynąć na nie w dwóch sposób. Po pierwsze, okres pobierania zasiłku chorobowego nie jest traktowany jako efektywnie przepracowany okres przy ocenie wymaganego stażu. Długie L4 może więc spowodować, że pracownik nie osiągnie progu 6 miesięcy pracy.
Po drugie, zasiłek chorobowy i wynagrodzenie chorobowe nie zwiększają podstawy obliczenia świadczenia. Do wyliczenia bierze się składniki wynagrodzenia za pracę, a nie świadczenia zastępujące pensję.
Ważne: formalne trwanie umowy nie zawsze oznacza przepracowanie wymaganego okresu. Przy ocenie prawa do trzynastki trzeba uwzględnić, czy dana nieobecność jest zaliczana do stażu wymaganego przez ustawę.
Prawo do świadczenia może zostać całkowicie utracone w razie przewinień wskazanych w ustawie. Dotyczy to między innymi:
- nieusprawiedliwionej nieobecności trwającej dłużej niż 2 dni,
- stawienia się w pracy lub przebywania w niej w stanie nietrzeźwości,
- rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika,
- zwolnienia dyscyplinarnego.
Oznacza to, że pracownik może nie otrzymać trzynastki nawet wtedy, gdy wcześniej przepracował cały wymagany rok. W razie sporu o staż lub sposób obliczenia świadczenia pomocne może być uzyskanie informacji w Państwowej Inspekcji Pracy.
Najważniejsza zasada jest prosta: trzynastka to 8,5% rocznych wynagrodzeń brutto uwzględnianych w podstawie, ale prawo do niej zależy od rodzaju pracodawcy, przepracowanego okresu i zachowania pracownika w danym roku.
