Emerytura pomostowa to okresowe świadczenie dla osób, które wykonywały prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wypłaca ją ZUS z Funduszu Emerytur Pomostowych do dnia poprzedzającego osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, czyli 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn.
Czym jest emerytura pomostowa?
Emerytura pomostowa ma zapewnić dochód osobom, które przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego utraciły możliwość dalszego wykonywania pracy obciążającej zdrowie albo wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej. Zasady przyznawania świadczenia określa ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.
Jest to świadczenie przejściowe, a nie dożywotnie. Prawo do niego ustaje z dniem poprzedzającym osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego lub wcześniej, jeśli ubezpieczony uzyska prawo do innego świadczenia emerytalnego na zasadach określonych w przepisach. Wypłaty są finansowane z Funduszu Emerytur Pomostowych, którym dysponuje ZUS. Składkę na FEP finansuje pracodawca zatrudniający osoby przy pracach objętych ustawą.
Kto może otrzymać emeryturę pomostową?
W przypadku świadczenia przyznawanego na ogólnych zasadach wszystkie wymienione niżej warunki muszą być spełnione łącznie:
- Urodzenie po 31 grudnia 1948 r.
- Ukończenie co najmniej 55 lat przez kobietę albo 60 lat przez mężczyznę.
- Posiadanie co najmniej 20 lat stażu ubezpieczeniowego przez kobietę albo 25 lat przez mężczyznę, czyli okresów składkowych i nieskładkowych ustalanych według zasad ZUS.
- Udowodnienie co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykonywanej w pełnym wymiarze czasu pracy.
- Wykonywanie po 31 grudnia 2008 r. pracy wymienionej w ustawowych wykazach prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Samo wykonywanie ciężkiej pracy nie wystarcza. ZUS sprawdza rodzaj stanowiska, zakres obowiązków, wymiar czasu pracy oraz dokumenty potwierdzające zatrudnienie. W niektórych przypadkach ustawa przewiduje szczególne zasady, między innymi niższy wiek albo odstępstwa dotyczące wymaganego stażu. Są one związane z konkretnymi rodzajami prac i dodatkowymi przesłankami, dlatego nie można automatycznie stosować do nich ogólnych wymogów.
Jakie prace mogą uprawniać do świadczenia?
Prace uprawniające do emerytury pomostowej zostały wskazane w załącznikach do ustawy. Liczy się nie sama nazwa zawodu, lecz rzeczywisty rodzaj wykonywanej pracy i jej zgodność z ustawowym wykazem.
Praca w szczególnych warunkach
Chodzi o zatrudnienie związane z czynnikami ryzyka środowiska pracy, które wraz z wiekiem mogą powodować trwałe uszkodzenia zdrowia albo ograniczać zdolność do dalszego wykonywania obowiązków. Przykłady obejmują prace:
- pod ziemią, na wodzie lub pod wodą,
- w warunkach gorącego albo zimnego mikroklimatu,
- pod wpływem podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,
- wymagające bardzo ciężkiego wysiłku fizycznego,
- wykonywane przez rybaków morskich, personel pokładowy statków powietrznych lub pracowników podziemnych kanałów ściekowych.
Praca o szczególnym charakterze
Ten rodzaj zatrudnienia wymaga szczególnej odpowiedzialności oraz sprawności psychofizycznej. Jej pogorszenie może zwiększać ryzyko dla zdrowia lub życia innych osób. W ustawowych wykazach znajdują się między innymi prace maszynistów pojazdów trakcyjnych, kierowców pojazdów uprzywilejowanych, operatorów niektórych żurawi i dźwignic portowych oraz członków zespołów ratownictwa medycznego.
Emerytura pomostowa a emerytura powszechna
Najważniejsza różnica polega na tym, że pomostówka ma charakter okresowy i wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów związanych z rodzajem pracy. Emerytura powszechna jest przyznawana po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego.
| Cecha | Emerytura pomostowa | Emerytura powszechna |
|---|---|---|
| Wiek | Co do zasady od 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, po spełnieniu pozostałych warunków | 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn |
| Czas wypłaty | Do dnia poprzedzającego osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego | Co do zasady bezterminowo, po nabyciu prawa do świadczenia |
| Wymogi | Między innymi staż ubezpieczeniowy i co najmniej 15 lat pracy szczególnej | Osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego oraz spełnienie warunków ustawowych |
| Wysokość | Ustalana indywidualnie na podstawie zwaloryzowanych składek i kapitału początkowego | Ustalana według zasad dotyczących emerytury powszechnej |
Jak złożyć wniosek i kiedy świadczenie może zostać zawieszone?
Wniosek o emeryturę pomostową składa się w ZUS na formularzu EPOM. Do dokumentu należy dołączyć przede wszystkim zaświadczenia potwierdzające wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jeżeli w konkretnym przypadku wymagane jest orzeczenie o niezdolności do wykonywania określonej pracy, również trzeba je przedstawić.
Prawo do świadczenia powstaje po spełnieniu ostatniego z wymaganych warunków. Złożenie wniosku w późniejszym miesiącu może oznaczać ustalenie prawa dopiero od miesiąca jego złożenia. Podjęcie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze powoduje zawieszenie wypłaty emerytury pomostowej bez względu na wysokość osiąganego przychodu. Przy innej pracy zastosowanie mogą mieć ogólne limity przychodu powodujące zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia.
Emerytura pomostowa jest co roku waloryzowana. Jej wysokość zależy od indywidualnego konta ubezpieczonego w ZUS, dlatego nie stanowi określonego procentu ostatniego wynagrodzenia.
Pomostówka jest więc rozwiązaniem dla ściśle określonej grupy pracowników, a nie powszechną wcześniejszą emeryturą. Najważniejsze są: ustawowy rodzaj pracy, wymagany wiek i staż oraz łączne spełnienie wszystkich warunków.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
