Zasiłek to świadczenie pieniężne, które ma pomóc w określonej sytuacji zdrowotnej, bytowej albo zawodowej. Nie istnieje jeden uniwersalny zasiłek. Rodzaj wsparcia, instytucja wypłacająca i warunki przyznania zależą między innymi od tego, czy opłacałeś składki, jaki masz dochód oraz z jakiego powodu potrzebujesz pomocy.
Czym jest zasiłek?
Pojęcie „zasiłek” obejmuje różne świadczenia wypłacane przez instytucje publiczne. Mogą one przysługiwać z powodu choroby, urodzenia dziecka, śmierci bliskiej osoby, bezrobocia albo trudnej sytuacji materialnej.
Najważniejszy jest podział na świadczenia z ubezpieczeń społecznych i pomoc społeczną. Zasiłki z ZUS są związane z podleganiem ubezpieczeniu i opłacaniem składek. W przypadku świadczeń z pomocy społecznej decydują przede wszystkim dochód oraz sytuacja życiowa. Każdy zasiłek ma własną podstawę prawną, warunki i procedurę.
Najpopularniejsze rodzaje zasiłków
Poniższe zestawienie pozwala szybko ustalić, do której instytucji skierować wniosek:
| Zasiłek | Instytucja | Główny warunek |
|---|---|---|
| Chorobowy | ZUS albo płatnik składek | Niezdolność do pracy i podleganie ubezpieczeniu chorobowemu |
| Macierzyński | ZUS albo płatnik składek | Ubezpieczenie chorobowe i urodzenie lub przyjęcie dziecka na wychowanie |
| Pogrzebowy | ZUS | Pokrycie kosztów pogrzebu osoby spełniającej warunki ustawowe |
| Wyrównawczy | ZUS albo płatnik składek | Rehabilitacja zawodowa pracownika i obniżenie wynagrodzenia |
| Dla bezrobotnych | Powiatowy Urząd Pracy | Rejestracja jako osoba bezrobotna i wymagany okres ubezpieczenia |
| Celowy | Ośrodek Pomocy Społecznej | Trudna sytuacja materialna i konkretna niezbędna potrzeba |
Kiedy przysługują zasiłki z ZUS?
Świadczenia z ubezpieczeń społecznych są finansowane ze składek. W zależności od rodzaju zasiłku znaczenie może mieć ubezpieczenie chorobowe, emerytalne, rentowe albo wypadkowe. Sam fakt trudnej sytuacji nie wystarcza, jeżeli dana osoba nie podlega wymaganemu ubezpieczeniu.
Zasiłek chorobowy przysługuje osobie, która stała się niezdolna do pracy i jest objęta ubezpieczeniem chorobowym. W przypadku jednoosobowego przedsiębiorcy ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Przedsiębiorca może zgłosić się do niego za pomocą formularza ZUS ZUA. Bez objęcia tym ubezpieczeniem choroba nie daje prawa do zasiłku chorobowego z ZUS.
Zasiłek macierzyński jest związany z urodzeniem dziecka albo przyjęciem dziecka na wychowanie. Także tutaj warunkiem jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu w zakresie wymaganym przez przepisy.
Zasiłek pogrzebowy może otrzymać osoba lub instytucja, która poniosła koszty pogrzebu, jeżeli zmarły spełniał ustawowe warunki związane z ubezpieczeniem, emeryturą, rentą albo określonymi świadczeniami po ustaniu ubezpieczenia. Wniosek składa się w ZUS, a do dokumentów dołącza się między innymi rachunki potwierdzające wydatki.
Zasiłek wyrównawczy dotyczy pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, który w ramach rehabilitacji zawodowej podejmuje pracę na innym stanowisku i zarabia mniej niż wcześniej. Jego wysokość odpowiada co do zasady różnicy między wcześniejszym a aktualnym wynagrodzeniem. Do tego świadczenia nie są uprawnione osoby prowadzące działalność gospodarczą.
Z ubezpieczeń społecznych może być także wypłacany zasiłek dla bezrobotnych? Nie. To świadczenie finansowane z Funduszu Pracy i przyznawane przez PUP, dlatego należy je odróżnić od zasiłków obsługiwanych przez ZUS.
Wsparcie z pomocy społecznej
Pomoc społeczna działa według innych zasad niż ubezpieczenia. Nie trzeba wykazywać opłacania składek, lecz trzeba potwierdzić dochód oraz okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy. Sprawę prowadzi najczęściej właściwy miejscowo Ośrodek Pomocy Społecznej.
Zasiłek celowy służy zaspokojeniu konkretnej, niezbędnej potrzeby. Może dotyczyć między innymi:
- zakupu żywności lub leków,
- opłacenia leczenia, opału albo ogrzewania,
- zakupu odzieży i podstawowych przedmiotów domowych,
- pokrycia kosztów pogrzebu lub usunięcia skutków zdarzenia losowego.
Przy zwykłym zasiłku celowym analizuje się kryterium dochodowe oraz sytuację gospodarstwa domowego. Progi mogą zmieniać się wraz ze zmianą przepisów, dlatego aktualną wysokość należy sprawdzić w OPS. W wyjątkowych przypadkach, takich jak klęska żywiołowa albo zdarzenie losowe, pomoc może zostać przyznana bez względu na dochód.
Inne świadczenia socjalne, takie jak zasiłek szkolny, mają własne warunki. Zwykle wymagają wykazania konkretnego zdarzenia i złożenia dokumentów w terminie przewidzianym dla danego świadczenia.
Zasiłek dla bezrobotnych z PUP
Zasiłek dla bezrobotnych przyznaje Powiatowy Urząd Pracy. Podstawą jest rejestracja jako osoba bezrobotna oraz spełnienie warunku dotyczącego okresu zatrudnienia lub innych okresów, od których odprowadzano wymagane składki. Co do zasady analizuje się okres 18 miesięcy poprzedzających rejestrację i wymagany łączny staż.
Prawo do świadczenia może zależeć także od sposobu zakończenia ostatniej pracy, wysokości wynagrodzenia oraz innych okoliczności wskazanych w przepisach. Dlatego sama rejestracja w PUP nie zawsze oznacza automatyczne przyznanie pieniędzy.
Jak ubiegać się o zasiłek?
Ogólna procedura wygląda następująco:
- Ustal, która instytucja prowadzi sprawę – ZUS, OPS czy PUP.
- Sprawdź warunki konkretnego świadczenia i skompletuj wymagane dokumenty.
- Złóż wniosek osobiście, pocztą albo elektronicznie, jeśli dana procedura to umożliwia.
- Poczekaj na weryfikację dokumentów i decyzję właściwego organu.
Do wniosku mogą być potrzebne między innymi zaświadczenia o ubezpieczeniu, dokumenty potwierdzające dochód, zaświadczenie lekarskie, rachunki, akt zgonu albo dokument potwierdzający okres zatrudnienia. Niekompletny wniosek może wydłużyć postępowanie.
Na co uważać?
Przedsiębiorca powinien szczególnie pilnować terminowego opłacania składek. Przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym nawet opóźnienie w zapłacie może doprowadzić do ustania ubezpieczenia i utraty prawa do zasiłku. ZUS może zgodzić się na przywrócenie terminu, ale nie ma takiego obowiązku. Wniosek trzeba uzasadnić, a jego rozpatrzenie nie gwarantuje wypłaty świadczenia.
Równie ważne są terminy składania wniosków. Ich przekroczenie może spowodować odmowę albo ograniczyć możliwość uzyskania pieniędzy. Gdy ZUS wyda decyzję odmowną, można sprawdzić możliwość odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Najpierw ustal więc przyczynę, z powodu której potrzebujesz wsparcia. Choroba, urodzenie dziecka i pogrzeb zwykle prowadzą do ZUS, niski dochód i konkretna potrzeba bytowa do OPS, a utrata pracy do PUP. Dopiero później sprawdź szczegółowe warunki właściwego zasiłku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. Przepisy oraz kryteria przyznawania świadczeń mogą się zmieniać, dlatego w konkretnej sprawie sprawdź aktualne informacje w ZUS, OPS albo PUP.
