Wypadek przy pracy – co zrobić krok po kroku?

Po wypadku przy pracy najpierw udziel pomocy i usuń zagrożenie, a następnie zabezpiecz miejsce zdarzenia, zawiadom właściwe osoby i uruchom postępowanie powypadkowe. Pracodawca powinien dopilnować, aby zespół powypadkowy sporządził protokół w ciągu 14 dni, a on sam zatwierdził go w ciągu kolejnych 5 dni.

Wypadek przy pracy – co zrobić w pierwszych minutach?

Procedurę uruchamia się po zgłoszeniu zdarzenia przełożonemu lub pracodawcy. Za wypadek przy pracy może zostać uznane nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które spowodowało uraz albo śmierć i pozostawało w związku z pracą. Ostatecznej kwalifikacji dokonuje zespół powypadkowy.

Pierwsze działania powinny przebiegać w następującej kolejności:

1. Udziel pierwszej pomocy i wezwij pogotowie pod numerem 112, jeżeli stan poszkodowanego tego wymaga.
2. Odłącz źródło zagrożenia, wyłącz maszynę lub odetnij zasilanie, ale tylko wtedy, gdy można zrobić to bez narażania kolejnych osób.
3. Zabezpiecz miejsce przed dostępem osób postronnych i przypadkowym uruchomieniem urządzeń.
4. Nie zmieniaj położenia maszyn, narzędzi ani innych przedmiotów związanych ze zdarzeniem, chyba że wymaga tego ratowanie ludzi lub mienia.
5. Niezwłocznie zawiadom przełożonego, pracodawcę albo osobę wyznaczoną do przyjmowania zgłoszeń.
6. Zapisz dane świadków i zabezpiecz dostępne informacje o zdarzeniu, nie ingerując w miejsce wypadku.
7. W przypadku wypadku śmiertelnego, ciężkiego lub zbiorowego przygotuj niezwłoczne zawiadomienie właściwego okręgowego inspektora pracy oraz prokuratora.
8. Powołaj dwuosobowy zespół powypadkowy.
9. Dopilnuj oględzin, przesłuchania świadków, zebrania dokumentów i sporządzenia protokołu w terminie 14 dni.
10. Zatwierdź protokół, doręcz go poszkodowanemu i wykonaj obowiązki rejestrowe oraz sprawozdawcze.

Kto powołuje zespół powypadkowy?

Okoliczności i przyczyny zdarzenia ustala powołany przez pracodawcę dwuosobowy zespół powypadkowy. Co do zasady tworzą go pracownik służby BHP oraz społeczny inspektor pracy.

Skład zespołu zmienia się, gdy firma nie ma służby BHP albo społecznej inspekcji pracy. W małym przedsiębiorstwie zamiast pracownika służby BHP może wystąpić pracodawca, pracownik wykonujący zadania BHP albo specjalista spoza zakładu. Jeżeli nie działa społeczna inspekcja pracy, jej członka zastępuje przedstawiciel pracowników z aktualnym szkoleniem BHP. Gdy liczba zatrudnionych uniemożliwia utworzenie zespołu w standardowym składzie, postępowanie prowadzą pracodawca i specjalista spoza zakładu.

Zespół ogląda miejsce wypadku, sprawdza stan maszyn i zabezpieczeń, analizuje sposób wykonywania pracy, wysłuchuje poszkodowanego, o ile pozwala na to jego stan zdrowia, oraz zbiera wyjaśnienia świadków. Może też zasięgnąć opinii lekarza lub innego specjalisty i przygotować szkic albo fotografie miejsca zdarzenia.

Dokumentacja i protokół powypadkowy

Protokół powypadkowy jest podstawowym dokumentem ustalającym okoliczności, przyczyny i prawną kwalifikację zdarzenia. Zespół przekazuje go pracodawcy najpóźniej w ciągu 14 dni od dnia zgłoszenia wypadku. Jeżeli zebranie materiału w tym terminie nie jest możliwe, protokół musi wskazywać przyczynę opóźnienia.

Przed zatwierdzeniem poszkodowany powinien zostać zapoznany z treścią protokołu. Ma prawo wglądu do akt, sporządzania notatek i kopii oraz zgłaszania uwag i zastrzeżeń. W razie wypadku śmiertelnego podobne uprawnienia przysługują uprawnionym członkom rodziny.

Pracodawca zatwierdza protokół w ciągu 5 dni od jego sporządzenia. Jeżeli dokument zawiera braki albo poszkodowany zgłosi uzasadnione zastrzeżenia, pracodawca zwraca go zespołowi do wyjaśnienia i uzupełnienia. Dokumentację powypadkową należy przechowywać przez 10 lat.

Co zrobić po zatwierdzeniu protokołu?

Zatwierdzony protokół pracodawca niezwłocznie doręcza poszkodowanemu pracownikowi, a w razie wypadku śmiertelnego uprawnionym członkom rodziny. Protokoły dotyczące wypadków śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych trzeba również niezwłocznie przekazać właściwemu inspektorowi pracy Państwowej Inspekcji Pracy.

Wypadek uznany za wypadek przy pracy wpisuje się do rejestru wypadków. Rejestr obejmuje między innymi dane poszkodowanego, datę i miejsce zdarzenia, skutki wypadku, datę protokołu, opis okoliczności oraz informację o przekazaniu wniosku do ZUS.

Pracodawca przygotowuje też dokumenty potrzebne do realizacji świadczeń. W zależności od rodzaju świadczenia ZUS może wymagać następujących materiałów:

• Wniosek o świadczenie – z danymi poszkodowanego i płatnika składek.
• Zatwierdzony protokół powypadkowy albo karta wypadku – wraz z wymaganymi załącznikami.
• Zaświadczenie o stanie zdrowia – wystawione przez lekarza prowadzącego po zakończeniu leczenia i rehabilitacji, jeżeli jest wymagane dla danego świadczenia.
• Dokumentacja medyczna i karta udzielenia pierwszej pomocy – potwierdzająca zakres urazu i przebieg leczenia.
• Wyjaśnienia poszkodowanego oraz informacje od świadków – jeżeli są potrzebne do oceny okoliczności zdarzenia.
• Dokumenty dodatkowe – na przykład informacje o szkoleniach BHP albo dane dotyczące wypadku komunikacyjnego.

Statystyczną kartę wypadku przekazuje się do GUS w odrębnym trybie. Nie jest ona załącznikiem do dokumentów składanych do ZUS. Terminy i sposób przekazania karty zależą od aktualnych objaśnień GUS, dlatego przed wysyłką trzeba sprawdzić właściwy formularz i okres sprawozdawczy.

Jakie są konsekwencje niezgłoszenia wypadku?

Pracodawca ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić okręgowego inspektora pracy i prokuratora o wypadku śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym, a także o zdarzeniu związanym z pracą, które wywołało takie skutki i może zostać uznane za wypadek przy pracy. Zaniechanie tego obowiązku może skutkować odpowiedzialnością za wykroczenie przeciwko prawom pracownika, a w określonych sytuacjach także dalszą odpowiedzialnością prawną.

Nie należy pomijać również drobnych urazów. Poszkodowany powinien zgłosić każde zdarzenie, a pracodawca powinien je ocenić i udokumentować. Objawy urazu mogą pojawić się z opóźnieniem, a brak zgłoszenia utrudnia późniejsze ustalenie przebiegu zdarzenia.

Jak zapobiec podobnym wypadkom?

Postępowanie nie kończy się na ustaleniu, kto i w jakich okolicznościach został poszkodowany. Zespół powinien wskazać środki profilaktyczne, a pracodawca powinien je wdrożyć. Analiza powinna obejmować przyczyny techniczne, organizacyjne i ludzkie oraz uwzględniać ponowną ocenę ryzyka zawodowego na danym stanowisku.

Środki zapobiegawcze mogą obejmować zmianę zabezpieczeń maszyn, organizacji pracy, instrukcji, szkoleń i wyposażenia ochronnego. Ich dobór powinien w pierwszej kolejności ograniczać zagrożenie u źródła, a dopiero później opierać się na procedurach i ochronie indywidualnej.

Przed zamknięciem sprawy pracodawca powinien sprawdzić, czy:

• udzielono pierwszej pomocy i usunięto bezpośrednie zagrożenie,
• miejsce zdarzenia zabezpieczono przed zmianami i dostępem osób postronnych,
• powołano właściwy skład zespołu powypadkowego,
• zebrano wyjaśnienia poszkodowanego i świadków oraz pozostałe dowody,
• protokół sporządzono w terminie 14 dni i zatwierdzono w ciągu 5 dni,
• protokół doręczono poszkodowanemu, a wymagane zawiadomienia przekazano PIP i prokuratorowi,
• wypadek wpisano do rejestru i wykonano obowiązki wobec GUS oraz ZUS,
• określono i wdrożono środki profilaktyczne.

---

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani konsultacji ze specjalistą ds. BHP. W przypadku wypadku ciężkiego, śmiertelnego lub zbiorowego należy niezwłocznie skontaktować się z właściwymi organami i specjalistą.