Urlop wychowawczy wynosi maksymalnie 36 miesięcy łącznie dla obojga rodziców. Jest bezpłatny i przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy, przy czym do stażu wlicza się także wcześniejsze okresy zatrudnienia. Z uprawnienia mogą korzystać osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, które sprawują osobistą opiekę nad dzieckiem.
Ile wynosi urlop wychowawczy?
Podstawowy wymiar urlopu wychowawczego to 36 miesięcy. Jest to wspólna pula dla rodziców lub opiekunów dziecka, a nie 36 miesięcy dla każdego z nich. Urlop można wykorzystać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.
Urlop wychowawczy nie wiąże się z wypłatą wynagrodzenia przez pracodawcę. Okres urlopu wlicza się jednak do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. W określonych przypadkach za osobę przebywającą na urlopie mogą być finansowane z budżetu państwa składki na ubezpieczenia, ale nie oznacza to, że urlop staje się płatny.
Jak dzieli się urlop między rodziców?
Co do zasady jeden rodzic może wykorzystać najwyżej 35 miesięcy. Jeden miesiąc z puli 36 miesięcy jest niezbywalny i pozostaje przeznaczony dla drugiego rodzica. Oznacza to, że rodzice mogą podzielić urlop na przykład w proporcji 35 i 1 miesiąc albo ustalić inny podział, o ile drugi rodzic wykorzysta przypadającą na niego część.
| Sytuacja | Maksymalny wymiar | Uwagi |
|---|---|---|
| Zdrowe dziecko | 36 miesięcy | Co do zasady jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy. |
| Dziecko wymagające osobistej opieki z powodu niepełnosprawności | Do 72 miesięcy łącznie | Dodatkowy urlop może być udzielony do ukończenia przez dziecko 18 lat. |
| Rodzice korzystający jednocześnie | Wspólna pula 36 albo 72 miesięcy | Jednoczesne korzystanie nie zwiększa łącznego limitu. |
Pełne 36 miesięcy może wykorzystać jeden rodzic, gdy drugi rodzic:
- nie żyje,
- nie ma władzy rodzicielskiej,
- został pozbawiony władzy rodzicielskiej,
- ma władzę rodzicielską ograniczoną albo zawieszoną.
Urlop wychowawczy można podzielić maksymalnie na 5 części. Rodzice mogą korzystać z niego w tym samym czasie, ale łączny okres wykorzystania urlopu nadal nie może przekroczyć ustawowego limitu.
Jak złożyć wniosek o urlop wychowawczy?
Wniosek składa się pracodawcy w formie papierowej albo elektronicznej. Należy zrobić to co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić prawidłowo złożony wniosek.
Wniosek powinien zawierać informacje pozwalające ustalić, kto i w jakim zakresie korzysta z uprawnienia:
- Dane pracownika – imię, nazwisko i informacje potrzebne do identyfikacji zatrudnionego.
- Dane dziecka – imię, nazwisko i data urodzenia.
- Okres urlopu – planowany termin rozpoczęcia i zakończenia.
- Informacje o drugim rodzicu – oświadczenie dotyczące korzystania lub niekorzystania z urlopu w tym samym czasie.
Jeżeli wniosek zostanie złożony później niż 21 dni przed planowanym terminem, pracodawca udziela urlopu najpóźniej z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku. Pracownik może wycofać wniosek nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu.
Praca podczas urlopu i obniżenie etatu
Podczas urlopu wychowawczego można podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego albo innego pracodawcy, prowadzić działalność, uczyć się lub odbywać szkolenie. Warunek jest taki, aby aktywność nie wyłączała możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Jeżeli pracodawca ustali, że pracownik trwale przestał sprawować taką opiekę, może wezwać go do powrotu do pracy.
Alternatywą dla urlopu jest obniżenie wymiaru czasu pracy do co najmniej połowy etatu. Z tego rozwiązania może skorzystać pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego, składając wniosek 21 dni przed rozpoczęciem pracy w obniżonym wymiarze. Pracodawca musi taki wniosek uwzględnić. Pracownik nadal pozostaje w pracy i otrzymuje wynagrodzenie za przepracowaną część etatu, a korzystanie z obniżonego wymiaru nie pomniejsza puli urlopu wychowawczego.
Pracownik może wrócić z urlopu wcześniej. Wymaga to zgody pracodawcy albo wcześniejszego zawiadomienia go, najpóźniej 30 dni przed planowanym powrotem. Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeśli nie jest to możliwe – na stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych.
Podstawą prawną zasad korzystania z urlopu wychowawczego jest Kodeks pracy, w szczególności art. 186 i następne. Najważniejsze liczby to 36 miesięcy wspólnej puli, 35 miesięcy maksymalnie dla jednego rodzica, 6 miesięcy stażu pracy oraz 21 dni na złożenie wniosku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą lub nietypowej sytuacji rodzinnej warto skonsultować sprawę ze specjalistą prawa pracy.
