Przy umowie o pracę za badania wstępne, okresowe i kontrolne płaci pracodawca. Pracownik nie może zostać obciążony tym kosztem, nawet jeśli wyrazi na to zgodę. Obowiązek wynika z art. 229 Kodeksu pracy i obejmuje również badania dodatkowe oraz konsultacje zlecone w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej.
Kto płaci za badania lekarskie przy umowie o pracę?
Badania profilaktyczne są związane z konkretnym stanowiskiem i warunkami wykonywania pracy. Należą do nich:
- badania wstępne wykonywane przed rozpoczęciem pracy albo w określonych przypadkach przed zmianą stanowiska,
- badania okresowe przeprowadzane w terminach wyznaczonych przez lekarza medycyny pracy,
- badania kontrolne wymagane po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni.
Zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy wszystkie te badania są przeprowadzane na koszt pracodawcy. Firma nie może przerzucić wydatku na pracownika w umowie, ustnie ani pod warunkiem wyrażenia przez niego zgody. Postanowienie mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy nie zmienia ustawowego obowiązku pracodawcy.
Dlaczego skierowanie od pracodawcy ma znaczenie?
Badanie do celów zatrudnienia powinno odbyć się na podstawie skierowania wystawionego przez pracodawcę. Dokument zawiera informacje o stanowisku oraz czynnikach szkodliwych, niebezpiecznych lub uciążliwych, z którymi pracownik może mieć kontakt. Lekarz medycyny pracy ocenia wtedy zdolność do wykonywania konkretnej pracy, a nie tylko ogólny stan zdrowia.
Prywatna wizyta u lekarza, zaświadczenie o dobrym stanie zdrowia albo ogólne badania wykonane z własnej inicjatywy nie muszą spełniać wymagań medycyny pracy. Dotyczy to także sytuacji, gdy kandydat chce przyspieszyć rekrutację i samodzielnie wybiera placówkę.
Brak skierowania może oznaczać brak gwarancji zwrotu kosztów. Jeżeli pracodawca wydał skierowanie, a pracownik zapłacił za badanie zgodne z tym dokumentem, sytuacja jest inna. Wtedy można żądać zwrotu poniesionego wydatku. Samodzielne badanie bez skierowania może jednak zostać uznane za prywatną usługę, niezwiązaną z prawidłową procedurą medycyny pracy.
Przed zapłatą za badanie sprawdź, czy masz skierowanie od pracodawcy i czy placówka realizuje badania dla wskazanego stanowiska.
Co zrobić, gdy pracownik zapłacił za badanie?
Jeżeli badanie wykonano na podstawie skierowania pracodawcy, a mimo to pracownik zapłacił z własnych środków, powinien postąpić w następujący sposób:
- Zachowaj dowód zapłaty – odbierz fakturę, rachunek albo paragon. Dokument powinien wskazywać rodzaj wykonanej usługi, a w miarę możliwości także dane nabywcy.
- Złóż pracodawcy pisemny wniosek o zwrot – dołącz kopię dowodu zapłaty oraz skierowania lub wskaż, kiedy i przez kogo zostało ono wystawione.
- Powołaj się na art. 229 Kodeksu pracy – wskaż, że koszty badań profilaktycznych ponosi pracodawca, a badanie zostało wykonane w związku z zatrudnieniem.
- Zachowaj potwierdzenie złożenia wniosku – może to być e-mail, potwierdzenie odbioru pisma albo wiadomość przekazana przez dział kadr.
- Skontaktuj się z Państwową Inspekcją Pracy – jeśli pracodawca odmawia zwrotu mimo prawidłowego skierowania i przedstawienia dowodu zapłaty.
Najlepiej przed wizytą ustalić z pracodawcą, czy placówka rozlicza się bezpośrednio z firmą. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której pracownik tymczasowo finansuje badanie z własnej kieszeni.
Jakie koszty ponosi pracodawca?
Obowiązek firmy nie ogranicza się do podstawowej wizyty u lekarza medycyny pracy. W związku z badaniami profilaktycznymi pracodawca może ponosić także inne koszty:
- wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy z powodu badań,
- koszty badań dodatkowych i konsultacji specjalistycznych zleconych przez lekarza medycyny pracy,
- koszt ponownego badania przeprowadzonego po odwołaniu od treści orzeczenia lekarskiego,
- należności za przejazd do innej miejscowości, ustalane według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.
Badania okresowe i kontrolne przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas potrzebny na ich wykonanie pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. W przypadku badań wstępnych sposób organizacji czasu może zależeć od etapu rekrutacji, ale sam koszt badania wykonanego na podstawie skierowania nadal obciąża pracodawcę.
Umowa zlecenie i B2B – kto wtedy płaci?
Art. 229 Kodeksu pracy dotyczy pracowników zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Przy umowie zlecenia albo współpracy B2B zasady nie działają automatycznie w taki sam sposób. Trzeba sprawdzić treść umowy, rodzaj wykonywanych zadań oraz zagrożenia występujące w miejscu pracy.
| Forma zatrudnienia | Kto płaci za badania? | Od czego zależy zasada? |
|---|---|---|
| Umowa o pracę | Pracodawca | Obowiązek wynika z art. 229 Kodeksu pracy |
| Umowa zlecenie | Zależnie od umowy | Znaczenie mają ustalenia stron oraz warunki i zagrożenia związane z pracą |
| B2B lub działalność gospodarcza | Zwykle przedsiębiorca | Koszt co do zasady finansuje osoba prowadząca działalność, chyba że strony ustalą inaczej |
Zleceniodawca nadal powinien uwzględniać zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, jeżeli charakter wykonywanych zadań tego wymaga. Nie oznacza to jednak automatycznego zastosowania wszystkich reguł dotyczących pracowników. Przy B2B badania najczęściej finansuje sam przedsiębiorca, chyba że kontrahent zobowiązał się w umowie do ich pokrycia.
Najważniejsza zasada jest prosta: przy umowie o pracę pracownik nie powinien płacić za badania profilaktyczne. Jeżeli zapłacił za badanie wykonane na podstawie skierowania, może żądać zwrotu udokumentowanego kosztu od pracodawcy.
